تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی  دانشگاهی

تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی

اهداف و چشم انداز

اهداف و حوزۀ موضوعی

اهداف

   مجله «تحقیقات کتابداری و اطلاع‌‏رسانی دانشگاهی»، نشریه‌ای علمی، داوری‌شده و دسترسی‌آزاد است که به‌صورت فصلنامه و از سوی کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران منتشر می‌شود. این مجله با تأکید ویژه بر کتابداری دانشگاهی و نقش تحول‌یابندۀ کتابخانه‌های دانشگاهی در زیست‌بوم‌های آموزش عالی و پژوهش، به پیشبرد دانش نظری، پژوهش‌های تجربی و توسعه فعالیت‌های حرفه‌ای در حوزۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی اختصاص دارد. این مجله با اذعان به جایگاه کتابخانه‌های دانشگاهی به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی زیرساخت‌های معاصر پژوهش و آموزش عالی، بستری علمی برای بررسی نقش و مشارکت آن‌ها در تولید دانش، توسعه پژوهش، ارتباطات علمی، دسترسی به اطلاعات و ارتقای فرایندهای آموزش و یادگیری فراهم می‌آورد. همچنین، تلاش می‌کند مبانی نظری علم اطلاعات و دانش‌شناسی را با تحولات نوظهور نهادی، فناورانه، اجتماعی و سیاستی در محیط‌های اطلاعاتی دانشگاهی پیوند دهد. اهداف اختصاصی مجله عبارت‌اند از:

  • توسعۀ پژوهش در کتابداری دانشگاهی: ترویج پژوهش‌های نظری، تجربی، روش‌شناختی و کاربردی درباره نقش‌ها، مسئولیت‌ها، کارکردها و خدمات تحول‌یابندۀ کتابخانه‌های دانشگاهی و مراکز اطلاعاتی دانشگاه‌ها.

  • تقویت پیوند میان پژوهش و عمل حرفه‌ای: انتشار یافته‌های علمی روش‌مند و مبتنی بر شواهد به‌منظور ارتقای فعالیت‌های حرفه‌ای، سیاست‌گذاری‌های نهادی، مدیریت کتابخانه‌ها و تصمیم‌گیری‌های راهبردی در مؤسسات دانشگاهی و پژوهشی.

  • پشتیبانی از پژوهش و ارتباطات علمی: بررسی نقش کتابخانه‌های دانشگاهی در خدمات پشتیبانی پژوهش، مدیریت اطلاعات پژوهشی، علم باز، نشر علمی، ارزیابی پژوهش، رؤیت‌پذیری تولیدات علمی و انتشار و حفاظت از دانش.

  • مطالعۀ فرایندها و نظام‌های اطلاعاتی: توسعۀ پژوهش در زمینۀ خلق، سازماندهی، بازنمایی، بازیابی، ارزیابی، دسترسی، اشاعه و استفاده از اطلاعات در بافت‌های آموزش عالی و پژوهش.

  • بررسی تحولات فناورانه: مطالعۀ پیامدها و کاربردهای هوش مصنوعی، فناوری‌های دیجیتال، پژوهش‌های داده‌محور و زیرساخت‌های نوظهور اطلاعاتی برای کتابخانه‌های دانشگاهی، متخصصان اطلاعات و جوامع پژوهشی.

  • ترویج پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و بین‌المللی: تشویق گفتگوی علمی میان حوزه‌های علم اطلاعات و دانش‌شناسی، مطالعات آموزش عالی، سیاست‌گذاری پژوهش، فناوری اطلاعات، مدیریت دانش و رشته‌های مرتبط، با تأکید ویژه بر پژوهش‌های تطبیقی، میان‌فرهنگی و دارای اهمیت بین‌المللی.

  • کمک به توسعۀ حرفه‌ای و نهادی: فراهم‌آوردن بستری برای تأمل انتقادی، رویکردهای نوآورانه و مباحثات علمی با هدف حمایت از توسعۀ حرفه‌ای کتابداران دانشگاهی، متخصصان اطلاعات، پژوهشگران و خدمات اطلاعاتی دانشگاه‌ها.

حوزه موضوعی

    مجله از مقالات پژوهشی اصیل، مقالات نظری و مفهومی، مقالات مروری نظام‌مند و مرورهای دامنه‌ای، مطالعات روش‌شناختی، پژوهش‌های تطبیقی، مطالعات موردی و یادداشت‌های انتقادی استقبال می‌کند که به ابعاد نظری، تجربی و کاربردی علم اطلاعات و دانش‌شناسی، به‌ویژه در محیط‌های دانشگاهی و پژوهشی، می‌پردازند. حوزۀ موضوعی مجله شامل، اما محدود به، زمینه‌های پژوهشی زیر نیست:

۱. کتابخانه‌های دانشگاهی، مدیریت و حکمرانی

  • مأموریت‌ها، نقش‌ها، کارکردها و توسعه راهبردی کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی

  • مدیریت، رهبری، حکمرانی، ساختارهای سازمانی و سیاست‌های نهادی کتابخانه‌های دانشگاهی

  • توسعۀ مجموعه‌ها، مدیریت منابع، تأمین منابع اطلاعاتی و دسترسی به منابع علمی

  • ارزیابی کتابخانه، سنجش عملکرد، تضمین کیفیت، ارزیابی تأثیر و کتابداری مبتنی بر شواهد

  • اقتصاد اطلاعات، بازاریابی، کارآفرینی و تخصیص منابع در کتابخانه‌های دانشگاهی

  • فضاهای کتابخانه‌ای، محیط‌های یادگیری، تعامل با کاربران و تحول خدمات فیزیکی و مجازی کتابخانه‌ها

۲. کتابداری دانشگاهی و توسعه حرفه‌ای

  • نقش‌ها، شایستگی‌ها، آموزش و توسعه مستمر حرفه‌ای کتابداران دانشگاهی

  • کتابداری پژوهشی، کتابداری موضوعی و خدمات ارتباط با اعضای هیئت علمی و پژوهشگران

  • هویت حرفه‌ای، رهبری، اخلاق و مسئولیت‌های تحول‌یابنده متخصصان اطلاعات

  • توسعۀ کارکنان کتابخانه‌های دانشگاهی، یادگیری سازمانی و مدیریت دانش

  • همکاری میان کتابداران، اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و مدیران دانشگاهی

۳. پشتیبانی پژوهش و ارتباطات علمی

  • خدمات پشتیبانی پژوهش و مدیریت اطلاعات پژوهشی

  • ارتباطات علمی، نشر دانشگاهی و الگوهای دسترسی‌آزاد

  • علم باز، زیرساخت‌های پژوهش باز و سیاست‌های دسترسی‌آزاد نهادی

  • مدیریت داده‌های پژوهشی، حفاظت، ساماندهی، گردآوری و اشتراک‌گذاری داده‌ها

  • مخازن سازمانی، نظام‌های اطلاعات پژوهشی و نمایه‌های علمی پژوهشگران

  • رؤیت‌پذیری پژوهش، تأثیر علمی و اشاعه بروندادهای پژوهشی

  • ارزیابی پژوهش، کتاب‌سنجی، علم‌سنجی، اطلاع‌سنجی، سنجه‌های جایگزین و تحلیل استنادی

۴. رفتار اطلاعاتی، سواد اطلاعاتی و خدمات اطلاعاتی دانشگاهی

  • نیازهای اطلاعاتی، رفتارهای جستجو، بازیابی و استفاده از اطلاعات و رفتار اشتراک دانش دانشجویان، اعضای هیئت علمی و پژوهشگران

  • سواد اطلاعاتی، سواد پژوهشی، سواد دیجیتال و سواد داده

  • مطالعات کاربران، تجربۀ کاربری، کنش‌های اطلاعاتی و طراحی خدمات کاربرمحور

  • خدمات مرجع، مشاوره پژوهشی و خدمات اطلاعاتی شخصی‌سازی‌شده

  • تعامل اطلاعاتی، همکاری علمی و شیوه‌های اشتراک دانش

  • ابعاد شناختی، اجتماعی، فرهنگی و سازمانی رفتار اطلاعاتی

۵. سازماندهی، بازنمایی و بازیابی دانش

  • فهرست‌نویسی، رده‌بندی، نمایه‌سازی، چکیده‌نویسی و تحلیل موضوعی

  • استانداردهای فراداده، کنترل کتاب‌شناختی و توصیف منابع

  • نظام‌های سازماندهی دانش، واژگان کنترل‌شده، رده‌بندی‌های موضوعی، اصطلاحنامه‌ها و هستی‌شناسی‌ها

  • بازنمایی معنایی، داده‌های پیوندی، گراف‌های دانش و تعامل‌پذیری معنایی

  • مدل‌های بازیابی اطلاعات، نظام‌های جست‌وجو، الگوریتم‌ها و ارزیابی آن‌ها

  • معماری اطلاعات، سازماندهی محتوای دیجیتال و بازیابی منابع اطلاعاتی

۶. تحول دیجیتال، هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور

  • هوش مصنوعی، هوش مصنوعی مولد، مدل‌های زبانی بزرگ و یادگیری ماشین در کتابخانه‌های دانشگاهی

  • نظام‌های اطلاعاتی هوشمند، خودکارسازی و کاربردهای رباتیک در خدمات کتابخانه‌ای

  • کتابخانه‌های دیجیتال، مدیریت منابع الکترونیکی و مخازن دیجیتال

  • رایانش ابری، داده‌های پیوندی، فناوری‌های معنایی و نظام‌های اطلاعاتی تعامل‌پذیر

  • زیرساخت‌های پژوهشی، پژوهش دیجیتال و رویکردهای محاسباتی در پژوهش

  • حفاظت دیجیتال، امنیت اطلاعات، حریم خصوصی و حکمرانی فناوری

  • پیامدهای اخلاقی، اجتماعی، سازمانی و حرفه‌ای فناوری‌های نوظهور

۷. سیاست‌گذاری اطلاعات، اخلاق و ابعاد اجتماعی اطلاعات

  • سیاست‌ها و حکمرانی اطلاعات در مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی

  • آزادی فکری، حق مؤلف، مالکیت فکری و نظام‌های مجوزدهی

  • اخلاق اطلاعات، حریم خصوصی، محرمانگی و استفاده مسئولانه از اطلاعات

  • دسترسی به اطلاعات، عدالت اطلاعاتی، فراگیری و شکاف دیجیتال

  • ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی اطلاعات

  • نقش نهادهای اطلاعاتی در جوامع دانش‌محور و توسعه پایدار

۸. نظام‌های اطلاعاتی، تحلیل داده‌ها و تصمیم‌گیری نهادی

  • نظام‌های اطلاعات مدیریت دانشگاهی و زیرساخت‌های اطلاعاتی دانشگاه‌ها

  • نظام‌های مدیریت کتابخانه، نظام‌های یکپارچه کتابخانه‌ای و سکوهای جست‌وجو و بازیابی

  • تحلیل پژوهش، تحلیل یادگیری و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده

  • اقتصاد اطلاعات، بازاریابی اطلاعات و مدیریت منابع دیجیتال

  • ارزیابی نظام‌ها، خدمات، فناوری‌ها و عملکرد نهادی

۹. مطالعات تاریخی، تطبیقی و میان‌رشته‌ای

  • سیر تاریخی کتابخانه‌های دانشگاهی، کتابداری دانشگاهی و خدمات اطلاعاتی دانشگاه‌ها

  • مطالعات تطبیقی کتابخانه‌های دانشگاهی و مؤسسات پژوهشی در کشورها و مناطق مختلف

  • تحولات، سیاست‌ها و روندهای بین‌المللی در کتابداری دانشگاهی

  • پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در پیوند با علم اطلاعات و دانش‌شناسی، مطالعات آموزش عالی، سیاست‌گذاری پژوهش، مطالعات ارتباطی، فناوری اطلاعات و مدیریت دانش

  • مطالعات آینده‌پژوهانه درباره کتابخانه‌های دانشگاهی، محیط‌های پژوهشی و تحول زیرساخت‌های دانش علمی

رویکرد بین‌المللی و میان‌رشته‌ای

    مجله «تحقیقات کتابداری و اطلاع‌‏رسانی دانشگاهی»، ضمن اتکا بر سنت‌های فکری و علمی علم اطلاعات و دانش‌شناسی، از پژوهش‌هایی استقبال می‌کند که به مسائل و تحولاتی فراتر از بافت‌های ملی، نهادی و جغرافیایی خاص می‌پردازند. این مجله به‌ویژه از مطالعات تطبیقی و فراملی، همکاری‌های پژوهشی بین‌المللی و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای حمایت می‌کند که به تولید بینش‌های نظری، روش‌شناختی یا کاربردی قابل انتقال به جامعه علمی و پژوهشی بین‌المللی منجر شوند. مجله برای آثاری ارزش قائل است که تجربه‌های محلی و منطقه‌ای را به مباحث و تحولات بین‌المللی پیوند می‌دهند و یافته‌هایی ارائه می‌کنند که برای کتابخانه‌های دانشگاهی، مؤسسات پژوهشی و نظام‌های آموزش عالی در بافت‌های گوناگون قابل استفاده باشند.

انواع مقالات قابل پذیرش

   مجله «تحقیقات کتابداری و اطلاع‌‏رسانی دانشگاهی» مقالات پژوهشی اصیل، مقالات نظری و مفهومی، مرورهای نظام‌مند و دامنه‌ای، مطالعات روش‌شناختی، پژوهش‌های تطبیقی، مطالعات موردی و یادداشت‌های انتقادی را بررسی می‌کند. آثار ارسالی باید از استحکام روش‌شناختی، اصالت علمی، سهم مشخص در توسعه دانش موجود و ارتباط موضوعی با اهداف و حوزه موضوعی مجله برخوردار باشند. تمامی دست‌نوشته‌های دریافتی به‌منظور تضمین کیفیت علمی، اصالت پژوهش، رعایت اصول اخلاق پژوهش و تناسب با اهداف و سیاست‌های تحریریه، تحت فرایند داوری دوسوناشناس قرار می‌گیرند.